طرح ها و پروژه ها

ارزیابی سطح مواجهه با ریسک فاکتورهای اسکلتی – عضلانی کارکنان سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس به روش QEC

اهداف طرح

- شناسایی عوامل بوجود آورنده یا ریسک فاکتورهای آسیب های اسکلتی – عضلانی
- ارزیابی سطح مواجهه خطر با ریسک فاکتورهای آسیب های اسکلتی – عضلانی
- شناسایی ایستگاههای کاری و مشاغل با سطح خطر بالا
- تعیین شیوع ناراحتی های اسکلتی – عضلانی در نواحی مورد بررسی
- اولویت بندی اقدامات اصلاحی برای وظایف با سطح خطر بالا
- ارائه پیشنهادات اصلاحی جهت کاهش و یا حذف سطح مواجهه با ریسک فاکتورها
- تعیین میزان همبستگی بین نتایج حاصل از QEC و نقشه بدن و پرسشنامه نوردیک

از آنجا که انسان بعنوان یکی از عوامل تولید مطرح می باشد و در نگرش نوین مدیریت، انسان هم به عنوان عامل کار و هم به عنوان خالق آن در نظر گرفته می شود، انسان سالم دارای نقشی محوری بوده و از توانمندی های نامحدود فکری برخوردار می باشد. برمبنای چنین نگرشی انسان به واقع سرچشمه بهره وری است، به همین دلیل سلامت و تندرستی وی بعنوان شرط لازم جهت نیل به بهره وری همواره مورد تاکید است (1). آسیب های اسکلتی – عضلانی مرتبط با کار از جمله مشکلات بهداشتی در محیط های کاری می باشد. که اینگونه آسیب ها در اثر تخریب تجمعی دستگاه اسکلتی – عضلانی بعلت مواجهه با عوامل استرس زای بیومکانیک و روانی – اجتماعی در محیط کار رخ می دهد(2). هر چند در حال حاضر اطلاع دقیقی از خسارات ناشی از اختلالات اسکلتی-عضلانی در کشور ایران وجود ندارد ولی براساس آمارهای منتشره از سوی مرکز آمار ایران و وزارت بهداشت و درمان، هزینه های ناشی از آن معادل یک سیزدهم بودجه عمومی دولت در سال 1379 بوده است (3). بر اساس بررسی های آقای ساسیتورن در سال 1999 هر ساله از بین کل علل صدمات، فقط 9% را برای مشکلات ارگونومیکی گزارش کرده اند(4) همچنین بر اساس بررسی های آقای دیوید، هر ساله 20% از جمعیت ایالت متحده(US) به درد ناحیه پشت مبتلاء می شوند(5). بر اساس محاسبات، هزینه مستقیم اختلالات اسکلتی – عضلانی 20 بیلیون دلار در سال و هزینه غیرمستقیم 100 بیلیون دلار می باشد(6).
شیوع و اهمیت این نوع عوارض باعث شده تا دهه 2000 تا 2010 از سوی سازمان بهداشت جهانی به کنترل این عوارض که به نام اپیدمی خاموش عنوان می گردد اختصاص یابد (1). بنابراین تشخیص عوامل بوجود آورنده اینگونه اختلالات و ارائه راهکارهای مناسب جهت حذف یا کاهش ریسک فاکتورها، کمک شایانی به تناسب بین انسان و محیط کار و در نتیجه پیشگیری از بروز اختلالات اسکلتی – عضلانی خواهد نمود.

فعالیتهای اجرایی

- فاز شناخت و تعیین حجم نمونه
- تکمیل پرسشنامه نوردیک و نقشه بدن
- اولویت بندی مشاغل به منظور ارزیابی از طریق گزارش کارکنان و مشکلات اسکلتی- عضلانی
- تکمیل چک لیست مربوط به ایستگاههای کاری
- ارزیابی هر یک از اندام های مورد نظر در روش QEC از لحاظ پوسچر و حرکت در بدترین وضعیت از طریق مشاهده، مصاحبه و عکسبرداری
- بررسی پاسخ های ذهنی و قضاوت کارگر در مورد وظیفه خود
- امتیاز گذاری بر اساس تعامل میان ریسک فاکتورها
- تفسیر نتایج، اولویت بندی مشاغل و پیشنهاد اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه
- گزارش نهایی
3-5- کلید واژه ها (حداکثر 10 کلمه از مطالب خلاصه تحقیق)
QEC – وضعیت بدن(پوسچر) – اختلالات اسکلتی – عضلانی - نقشه بدن- پرسشنامه نوردیک – ارگونومی
3-6- بررسی سابقه مطالعات و تحقیقات موضوع طرح، همراه با ذکر منابع اساسی و همچنین چگونگی ارتباط آن با تحقیقات قبلی
در مروری بر مطالعات گذشته سعی گردید که به مطالعات مرتبط با بررسی ایستگاههای کاری و شیوع اختلالات اسکلتی – عضلانی در بخش اداری و مطالعات QEC های مشابه با پوسچرهای نشسته اشاره شود.
ارزیابی ریسک ابتلاء به اختلالات اسکلتی – عضلانی اندام فوقانی در بین 85 نفر از کاربران رایانه به کمک روش RULA شیوع 5/37 % را ناحیه کمر، 4/34% در ناحیه گردن و 1/28% در ناحیه شانه ها نشان داد همچنین نتایج نشان داد که 5/41% از افراد دارای وضعیت بدنی غیر قابل قبول هستند(7). .
ارزیابی پوسچرهای کاری و میزان شیوع اختلالات اسکلتی – عضلانی مرتبط با کار در بین 20 نفر از کاربران کامپیوتر دانشکده بهداشت و پرستاری دانشگاه علوم پزشکی قزوین با استفاده از روش رولا (RULA) و نقشه بدن(Body map) نیز نشان داد که 10% از کارکنان نمره 7 را به خود اختصاص دادند که حاکی از وضعیت بدنی خطرناک و نیازمند اصلاح بودند. نتایج بررسی میزان شیوع اختلالات اسکلتی – عضلانی از طریق نقشه بدن نیز نشان داد که 50% از پرسنل درد گردن و 40% درد کمر(پشت) را گزارش کردند(8).
بررسی میزان تاثیر مداخله فاکتورهای انسانی در کاهش میزان عوارض اسکلتی – عضلانی در بین 68 نقر از افراد شاغل در ستاد مرکز بهداشت غرب تهران در سال های 84-83 نشان داد که 90% از کارکنان از درد بالای ستون فقرات، 4/37%درد شانه و 4/20% از درد عضلات گردن شکایت داشتند که پس از مداخله درد بالای ستون فقرات، شانه ها و عضلات گردن به ترتیب به 8/40% ، 22% و 6/17% تقلیل یافت(9).
بررسی مسائل و مشکلات ارگونومیکی کارکنان شاغل در یکی از کتابخانه های مراکز استان کشور نشان داد که 50% از افراد حداقل در یک ناحیه از بدن از دردهای اسکلتی – عضلانی رنج می برند و 65% از افراد از نظر خصوصیات آنتروپومتری با ارتفاع میز و صندلی و دیگر وسایل و ابزار تناسب ندارند، همچنین ارزیابی پوسچر کاری کارکنان با روش OWAS نشان داد که 10% از ایستگاه های کاری نمره 3 کسب نمودند که نیاز به انجام اقدامات اصلاحی فوری دارند(10).
بررسی رابطه بین استرس شغلی و سلامت روانی در بین کارکنان شرکت پتروشیمی بندر امام نیز نشان داد که بین استرس شغلی و سلامت روانی کارکنان رابطه منفی معنی داری وجود دارد(11).
ارزیابی میزان مواجهه با اختلالات اسکلتی-عضلانی در 79 نفر از کارگران زن شاغل در قسمت بسته بندی کارخانجات داروسازی اسوه و تولیددارو نشان داد که 4/11درصد افراد در سطح یک، 8/27درصد افراد در سطح دو و 8/60 درصد در سطح سه عملیاتی قرار گرفتند که نتایج ارزیابی مجدد بعد از اجرای برنامه مداخله ارگونومیکی کاهش معنی داری را در امتیازات QEC نشان داد (05/0>p). نتایج آنالیز آماری نشان داد که محل کار عاملی تاثیرگذار در کسب امتیازات QEC است و پتانسیل ابتلا به اختلالات اسکلتی-عضلانی در افراد شاغل در قسمت بسته بندی جامدات بالاتر از سایر قسمت ها(مایعات و نیمه جامدات) بود. نتایج حاصل از بررسی ارتباط دو روش QEC و پرسشنامه نیز هیچگونه ارتباط معنی داری را از لحاظ آماری نشان نداد(12).
ارزیابی میزان اختلالات اسکلتی-عضلانی به روش QEC در 240 نفر از شاغلین یکی از صنایع تولید لوازم خانگی تهران انجام شد، نتایج حاصل از بررسی پرسشنامه های نوردیک نشان داد که 24% از شاغلین در ناحیه گردن، 17% شانه/بازو، 20% ران، 9% فوقانی پشت، 50% کمر و 23% در ناحیه مچ پا شکایت داشتند و نتایج حاصل از ارزیابی در 100 پوسچر کاری نشان داد که 35% ایستگاههای کاری نیاز به اقدامات فوری اصلاحی ارگونومیکی دارند. همچنین بررسی توام نتایج حاصل از ارزیابی QEC و پرسشنامه نوردیک، ارتباط معنی داری را بین شیوع کمردرد و گروه های کاری نشان داد( 005/0p< ). (13)

موقعیت جغرافیایی

منطقه پارس

پیمانکار اصلی

دانشکده بهداشت دانشگاه تهران

زمانبندی طرح

1/4/89 الی 28/12/89