هم‌اکنون تلاش برای تشکیل چنین سازمانی در رأس برنامه‌های وزارت نفت قرار گرفته است. از سوی دیگر ششمین نشست کشورهای صادرکننده گاز نیز که امروز در دوحه قطر برگزار می‌شود، فرصت مناسبی را برای به رأی گذاشتن و جلب رضایت صادرکنندگان مطرح گاز نسبت به تشکیل این سازمان فراهم کرده است.
هر چند که اظهارنظرهای برخی از کشورها از جمله روسیه و قطر و مصر اجرایی شدن این طرح در کوتاه‌مدت را دستخوش تردیدهایی کرده است، اما به نظر می‌رسد که منافع حاصل از دستیابی به چنین پیمانی به حدی است که دیر یا زود موجب جلب حمایت تمام صادرکنندگان گاز خواهد شد.
به دلیل نقش مؤثر و تبعات ناشی از اجرای این طرح در اقتصاد، سیاست و امنیت کشور، خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی منطقه ویژه گفت‌وگویی با دکتر مجید عباس‌پور، رئیس انجمن اقتصاد انرژی ایران داشته‌ که در زیر می‌خوانید:

منافع اقتصادی ناشی از اجرای طرح اوجک را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در حال حاضر روند مشخصی در مورد قیمت‌گذاری بر روی گاز وجود ندارد و مبادلات میان کشورها ناشی از توافقاتی است که به طور صوری بین تولیدکننده و خریدار صورت می‌گیرد. از آن جایی که انتقال گاز فعلا به دو شیوه LNG (با استفاده از شناورها و نفت‌کش‌ها) و خط لوله صورت می‌گیرد، هزینه انتقال متفاوت خواهد بود که این امر به نوبه خود باعث بروز مشکلات زیادی می‌شود. مثلا در زمستان سال گذشته بالا گرفتن اختلافات میان روسیه و کشورهای اروپای شرقی از جمله بلاروس، باعث بروز مشکلات زیادی برای مردم این منطقه شد. این موضوع ناشی از این واقعیت بود که برخی از کشورهایی که در مسیر انتقال گاز قرار داشتند نسبت به پرداخت حق ترانزیت دریافتی خود اظهار نارضایتی کرده و مطالبات خود را افزایش دادند. از سوی دیگر روسیه نیز قیمت گاز خود را بالا برد و نتیجه این شد که بلاروس تا مدتی با کمبود گاز مواجه شد.
بدون شک تشکیل یک سازمان منسجم و قانونمند برای اصلاح و نظارت بر قیمت‌ها می‌تواند تمام مشکلات اینچنینی را رفع کند و نقطه قوتی در تجارت خارجی به شمار می‌آید.

این موضوع در مورد ایران تا چه حدی صدق می‌کند؟
در ایران مسأله انتقال گاز به ترکیه، هند و پاکستان همچنان دستخوش تغییر است. از سوی دیگر پراکندگی قیمت گاز که از دو اصل هزینه‌های تولید و انتقال و ارزش حرارتی ناشی از سوزاندن گاز ناشی می‌شود، باعث شده که در زمینه مارکتینگ و بازاریابی بین‌المللی با مشکلات زیادی مواجه شویم. حال آن که با وجود سازمان اوجک به عنوان یک ناظر و در چارچوب توافقات صورت گرفته در آن، وحدت تمام صادرکنندگان گاز حفظ خواهد شد و بازار گاز در دنیا ثبات می‌یابد.

در مورد کشورهای دیگر چطور؟
تولیدکنندگان عمده گاز از قبیل ایران، قطر و روسیه با توجه به منافعی که اوجک برایشان به همراه خواهد داشت، علاقه‌مند به تشکیل چنین سازمان هستند. اما مصرف‌کنندگان که می‌دانند در صورت تشکیل اوجک و رسیدن گاز به قیمت واقعی خود ممکن است منافع‌شان دچار مشکل شود، از این امر استقبال چندانی نمی‌کنند.
حال آن که تشکیل این سازمان در درازمدت به نفع آنها خواهد بود. زیرا از مسائل حاشیه‌ای نظیر آنچه که روسیه با بلاروس انجام داد، نجات پیدا می‌کنند.

اما وزرای روسیه و قطر در اظهارات اخیر خود از عدم تمایل‌شان برای اجرای چنین سازمانی در کوتاه مدت سخن گفته‌اند، عدم استقبال آنها را چطور توجیه می‌کنید؟
ببینید! روسیه تمایلی به عضویت در اوپک نداشت، زیرا می‌داند عدم حضور او در سازمان کشورهای صادرکننده نفت، منافعی را برایش به همراه دارد. مثلا وقتی سران اوپک تصمیم به کاهش تولید نفت گرفتند، روسیه تولید خود را افزایش داد و از این بابت سود قابل‌توجهی را نصیب خود ساخت.
اولین بار که ایده تشکیل اوپک گاز توسط رهبر معظم انقلاب عنوان شد، پوتین از این طرح استقبال و آن را بسیار مثبت ارزیابی کرد. اما در این میان مسائل سیاسی دیگری نیز نقش دارند که توافقات را با چالش‌های اساسی روبه‌رو می‌کنند. اول این که روسیه به عنوان بزرگ‌ترین دارنده ذخایر گاز در جهان قطعا تمایل دارد که در مرکز مدیریت گاز جهان قرار بگیرد. در حالی که در سازمان‌های بین‌المللی وضع قوانین و انتخاب مدیریت به صورت دوره‌ای انجام می‌شود. دوم این که هر کشوری از دیدگاه خود با یک مسأله برخورد می‌کند. روسیه خود را قدرت سیاسی منطقه و نقطه مقابل غرب می‌داند و شاید تمایلی نداشته باشد که خود را در چارچوب یک سازمان بین‌المللی با قوانین دست‌وپاگیر محصور کند. زیرا این موضوع از قدرت عمل روسیه به نحو قابل ملاحظه‌ای می‌کاهد.
در مورد قطر نیز باید به این نکته توجه داشت که کشورهای کوچک معمولا خود را وابسته به قدرت‌های بزرگ می‌بینند و در مورد مسائل سیاسی، عمدتا از آنها خط می‌گیرند، هر چند که ممکن است در این راه منافع‌ اقتصادی‌شان دچار چالش‌های جدی شود.
این عوامل در کنار هم توجیهی برای نحوه برخورد این دو کشور با تشکیل سازمان کشورهای صادرکننده گاز است.

تشکیل اوجک، چه منافع سیاسی را برای کشورهای عضو به همراه خواهد داشت؟
از نظر سیاسی شکل‌گیری یک سازمان منطقه‌ای با گشایشی که در افق همکاری‌ها ایجاد می کند، می‌تواند در ثبات کشورهای عضو نقش مهمی را ایفا کند. به طوری که در کمترین حالت باعث تقویت روابط بین‌ کشورهای عضو خواهد شد و این امر برای مصرف‌کنندگان نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

از دیدگاه امنیتی چطور؟
در بعد امنیتی نیز تشکیل سازمان‌هایی از این دست منافع زیادی به همراه دارد. البته مشروط بر این که بدنه مجموعه دیدگاه مشترکی در زمینه همکاری‌های اقتصادی بین تولیدکننده و مصرف‌کننده داشته باشد. در غیر این صورت اگر هر عضو بخواهد با نگاه به چالش‌های سیاسی خود در مورد مسائل مختلف عمل کند تبعات منفی گریبانگیر سازمان‌های مشترک بین‌المللی می‌شود.

لطفا بیشتر توضیح دهید.
به عنوان مثال تصمیم اعضای اوپک مبنی بر کاهش تولید نفت در سال 1973 که ناشی از جنگ اعراب و اسرائیل بود، پیامدهای منفی زیادی در سال‌های بعد برای کشورهای عضو این سازمان به همراه داشت. نتیجه این شد که اوپک دیگر در برخورد با وقایع مهم بین‌المللی واکنش خاصی نشان نمی‌دهد و تصمیم‌گیری نمی‌کند. این امر در مورد اوجک نیز صدق می‌کند. بنابراین باید تلاش کرد که این سازمان قربانی گمانه‌زنی‌ها و تعصبات سیاسی نشود.

چه بازه زمانی را برای دستیابی به توافقات در زمینه تشکیل اوجک پیش‌بینی می‌کنید؟
البته این موضوع به عوامل سیاسی متعددی بستگی دارد و کاملا به وقایع و رخدادهای آتی جهان وابسته است. اما در شرایط فعلی به نظر می‌رسد که حداقل این امر باید یک دوره سه ساله را پشت سر بگذارد تا بتواند مورد حمایت کشورهای صادرکننده گاز قرار بگیرد.